Đề xuất sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định về xét tặng NSND, NSƯT: Không thể cộng dồn từ "Bạc thành Vàng"

VHO- Sau 5 năm triển khai Nghị định 89/2014/NĐ-CP của Chính phủ quy định về xét tặng danh hiệu NSND, NSƯT, cả nước đã có 782 nghệ sĩ được Nhà nước trao tặng các danh hiệu cao quý này. Tuy nhiên, từ thực tiễn cuộc sống, việc xét tặng trong thời gian qua cũng đã bộc lộ nhiều bất cập, gây nên những dư luận trái chiều.

 Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc trao tặng danh hiệu NSND cho các nghệ sĩ

Tại Hội nghị tổng kết 5 năm thực hiện Nghị định 89 khu vực phía Bắc do Bộ VHTTDL vừa tổ chức tại Hà Nội, đại diện các hội tổ chức nghề nghiệp, các chuyên gia, nghệ sĩ và nhà quản lý đã thẳng thắn, trách nhiệm khi đề xuất sửa đổi, bổ sung nhiều nội dung quan trọng liên quan đến việc xét tặng các danh hiệu NSND, NSƯT.

Tránh “bỏ sót” tôn vinh các nghệ sĩ tài năng

Ông Phùng Huy Cẩn, Vụ trưởng Vụ Thi đua khen thưởng (Bộ VHTTDL) cho biết, việc xét, trao tặng các danh hiệu theo Nghị định 89/2014/NĐ-CP trong 5 năm qua đã góp phần động viên, khích lệ các văn nghệ sĩ hết mình cống hiến cho nền văn học nghệ thuật nước nhà. Qua đó có nhiều chương trình, tác phẩm, tiết mục nghệ thuật có giá trị phục vụ nhân dân. Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đã đạt được vẫn còn một số vướng mắc trong quá trình xét tặng danh hiệu như về tiêu chuẩn, số lượng thành viên Hội đồng các cấp và cơ cấu thành phần Hội đồng; về tỉ lệ phiếu bầu tại các Hội đồng xét tặng danh hiệu, quy định trường hợp vắng mặt, Hội đồng xin ý kiến thành viên bằng văn bản...

“Xuất phát từ thực tiễn, Bộ VHTTDL nhận thấy cần phải tổng kết 5 năm thực hiện Nghị định này để trên cơ sở đó đề xuất các giải pháp, kiến nghị với Chính phủ cho phép sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 89/2014/NĐ-CP cho phù hợp với thực tế”, ông Cẩn nhấn mạnh. Những bất cập nảy sinh trong quá trình xét tặng các danh hiệu theo quy định tại Nghị định 89 đã được thẳng thắn chỉ ra, trong đó đáng chú ý là vấn đề tiêu chuẩn xét tặng danh hiệu. Trong đợt xét tặng danh hiệu lần thứ 8 và lần thứ 9, một số trường hợp đề nghị xét tặng danh hiệu chưa đạt đủ các điều kiện, tiêu chuẩn theo quy định Nghị định 89. Gần đây nhất là những trường hợp NSND Trần Hạnh hay NSND của sân khấu cải lương Minh Vương, Giang Châu, Thanh Tuấn... Tuy nhiên họ lại là những nghệ sĩ tên tuổi và có sức sống trong lòng công chúng.

 Trong lễ trao tặng danh hiệu NSND, NSƯT lần thứ 9 vừa qua, nhiều nghệ sĩ đã được Nhà nước xét đặc cách để được vinh danh là NSND, NSƯT. Trong ảnh: Sau khi được Nhà nước trao tặng danh hiệu NSND, nghệ sĩ Trần Hạnh đã nhận được sự quan tâm, "chăm sóc" của phóng viên báo chí Ảnh: L.T

“Vì vậy, để tránh “bỏ sót” việc tôn vinh các nghệ sĩ thực sự có tài năng, Bộ VHTTDL thấy rằng cần đề xuất, bổ sung thêm một nội dung trong Nghị định số 89/NĐ-CP, là: Một số trường hợp đặc biệt, do Thủ tướng Chính phủ xem xét, quyết định...”, ông Cẩn cho biết. Cũng theo ông, trước bất cập này Hội đồng xét tặng danh hiệu các cấp thống nhất đề nghị với Thủ tướng Chính phủ xem xét, vận dụng về số lượng huy chương để đề nghị Chủ tịch nước xét phong tặng, truy tặng danh hiệu NSND, NSƯT cho các trường hợp: Nghệ sĩ lão thành, có nhiều đóng góp trong kháng chiến; các nghệ sĩ là người dân tộc đã tham gia tích cực phát triển phong trào văn hóa, nghệ thuật tại địa phương; các nghệ sĩ hoạt động trong các bộ môn nghệ thuật truyền thống như Tuồng, Chèo, Cải lương… với đặc thù ngành nghề nên ít có điều kiện và cơ hội tham gia các Liên hoan, Hội diễn chuyên nghiệp; các nghệ sĩ là giảng viên các Trường đào tạo VHNT chuyên nghiệp của Bộ VHTTDL, Bộ Quốc phòng vừa tham gia giảng dạy, vừa là thành viên Ban Giám khảo, Hội đồng chấm thi, vừa tham gia biểu diễn các chương trình nghệ thuật phục vụ các ngày lễ lớn nhưng khó tham gia các Liên hoan, Hội diễn; các nghệ sĩ hoạt động trong loại hình nhạc giao hưởng thính phòng, nhạc vũ kịch do đặc thù ngành nghề ít có các cuộc thi được tổ chức...

Về việc sửa đổi bổ sung về tỉ lệ % số lượng thành viên có mặt tại cuộc họp Hội đồng, nhiều ý kiến thống nhất đề nghị tỉ lệ này phải đạt ít nhất 90% . Về tỉ lệ phiếu bầu đồng ý của tổng số thành viên các cấp Hội đồng phải đạt ít nhất 80%, thay vì 90% như quy định hiện hành. Theo NSND Tạ Duy Ánh, Giám đốc Liên đoàn Xiếc Việt Nam, Nghị định sửa đổi, bổ sung cần cởi mở hơn ở điểm này. Nếu cứ giữ tỉ lệ phiếu bầu thông qua của hội đồng là 90% thì sẽ thiệt thòi cho nghệ sĩ. Hội đồng có 15 thành viên mà chỉ cần 2 người không bỏ phiếu đồng ý thì nghệ sĩ đã mất cơ hội được xét danh hiệu. Vì vậy, giảm tỉ lệ này xuống mức 80% là hợp lý.

 Toàn cảnh hội nghị, hội thảo Ảnh: TR.HUẤN

NSND Nguyễn Quang Vinh, Quyền Cục trưởng Cục NTBD cho rằng, phải đánh giá đúng cả 4 tiêu chí trong việc xét tặng danh hiệu NSND, NSƯT. Bởi có những hội đồng đặt tiêu chí cống hiến xã hội lên trên thì lại có hội đồng đặt tiêu chí huy chương lên đầu. “Đây cũng là mâu thuẫn cần được giải quyết. Chúng ta có 4 tiêu chí, huy chương chỉ là 1, nếu đủ huy chương chỉ là 1/4 tiêu chí, nhưng khi xem xét chúng ta hầu như chỉ xem có đủ huy chương không. Thứ nữa, phải thực sự là một nghệ sĩ nổi tiếng được đồng nghiệp và nhân dân mến mộ, điều này đối với nghệ sĩ biểu diễn là hết sức quan trọng. Vậy, chúng ta có thể nghiên cứu lấy ý kiến từ công chúng để hỗ trợ cho hội đồng thì sẽ hiệu quả hơn”, theo NSND Quang Vinh.

NSND Thanh Hoa phát biểu: “Cần xác định rõ NSND là nghệ sĩ cống hiến cho nhân dân hay cống hiến cho ngành. Nếu trong ngành ủng hộ tài năng trẻ, không cần cống hiến, chỉ cần 2-3 lần đi hội diễn có HCV là thành Nhân dân, thành Ưu tú. Nhưng trên cương vị của một nghệ sĩ biểu diễn, tôi thấy cống hiến để lan tỏa danh hiệu NSƯT, NSND trong xã hội, được khán giả, nhân dân yêu quý là đáng giá hơn nhiều...”.

Không cộng dồn...

Nhiều nghệ sĩ đồng tình với các kiến nghị, đề xuất sửa đổi Nghị định 89 mà Bộ VHTTDL đưa ra để lấy ý kiến. Đáng chú ý, đối với quy định hiện hành: NSƯT đoạt 2 HCV hoặc 1 HCV và 2 HCB, các ý kiến đã đề xuất bỏ quy định về việc quy đổi 2 HCB thành 1 HCV khi xét danh hiệu NSƯT. Quy định quy đổi khi xét tặng danh hiệu NSND: “Các giải Vàng trong nước hoặc quốc tế của cá nhân hoặc tập thể được quy đổi để tính thành tích cho cá nhân...” cũng được cho rằng cần phải sửa đổi, không để giá trị của “thương hiệu” NSND, NSƯT bị giảm sút.

Theo NSND Lê Tiến Thọ, Chủ tịch Hội Nghệ sĩ sân khấu Việt Nam, việc quy đổi Huy chương, Giải thưởng còn rất máy móc. “Cứ quy đổi như vậy thì nhiều nghệ sĩ chỉ việc cộng dồn và “nâng cấp” huy chương, giải thưởng là được trao danh hiệu. Để nâng cao giá trị của danh hiệu được phong tặng, cần phải xem xét lại quy định này để khoa học và hiệu quả hơn. Với quy định, đã là NSƯT thì chỉ cần thêm hai HCV là sẽ được xét tiếp lên NSND cũng có phần dễ dãi quá, vì như vậy thì nghệ sĩ chỉ cần được tham gia hai vai diễn chính mang tới hội diễn, liên hoan là… xong. Trong khi đó nhiều vở diễn, tiết mục sau khi dự thi thì “đóng gói”, “cất kho” và chả ai biết huy chương ấy như thế nào”, NSND Lê Tiến Thọ thẳng thắn đề cập.

 Các nghệ sĩ vui mừng sau khi được Nhà nước trao tặng danh hiệu NSND, NSƯT Ảnh: P.ANH

Đồng tình với quan điểm này, NSND Thanh Hoa không e ngại khi nói thẳng rằng, thực tế có trường hợp NSND nhưng công chúng lại chẳng biết họ là ai, bởi các huy chương đưa vào xét tặng là có được trong các hội diễn, liên hoan. Người dân cũng vì thế mà không biết ai là NSND, NSƯT như những lớp nghệ sĩ trước đây. Giọng ca Tầu anh qua núi cũng chia sẻ, không nên tiếp tục việc chia huy chương hay cộng dồn, quy đổi huy chương như thời gian vừa qua. “Vàng là Vàng, Bạc là Bạc, không thể lấy cái nọ cộng dồn để đổi sang cái kia. Nếu cứ cộng dồn thì sẽ càng khiến cho thương hiệu và chất lượng của các danh hiệu được trao tặng ngày càng “có vấn đề”...”, NSND Thanh Hoa bày tỏ.

GS.TS.NSND Ngô Văn Thành nhấn mạnh, đã là NSƯT thì phải xuất sắc, là NSND thì phải xuất chúng. Họ là những nghệ sĩ mang dấu ấn của đất nước, dân tộc, đại diện tinh hoa của một nền nghệ thuật và xứng đáng được nhân dân tôn vinh. Nhưng không vì thế mà cộng năm, tháng để trở thành NSƯT, cộng các tiết mục để trở thành NSND. “Nên xét danh hiệu theo phạm vi hoạt động của từng cá nhân. Vai trò của cá nhân trong biểu diễn nghệ thuật nên là yếu tố tuyệt đối. Mỗi NSND, NSƯT là nhân tố mang lại ánh sáng, sức lan tỏa cho vở diễn, tiết mục, quyết định vở diễn đó, tiết mục đó có đóng góp, cống hiến cho nền nghệ thuật của đất nước hay không. Không thể lấy HCV chung cho một tập thể để chia ra mỗi người một ít”, GS.TS.NSND Ngô Văn Thành chia sẻ.

NSND Ngô Văn Thành cũng đề xuất nên có thêm những quy định về cống hiến như một số nước trên thế giới đã từng làm, ví dụ như NSƯT thì phải diễn đủ 50 suất/ năm và NSND thì 80 suất/ năm. Các nghệ sĩ cần có thời gian để trui rèn, nâng số lượng thành chất lượng và đó cũng là sự cống hiến cần có của những người được vinh danh.

Nhạc sĩ Đức Trịnh, Phó Chủ tịch Hội Nhạc sĩ Việt Nam cũng nhấn mạnh, nếu là NSND là phải xuất chúng. Mà như vậy thì phải là solo, solist, không xét huy chương, giải thưởng tập thể cho cá nhân. Cũng không thể cộng dồn các huy chương quy đổi rồi có danh hiệu. Nhạc sĩ này cũng đề xuất nên bỏ tiêu chí Huy chương Bạc trong xét tặng. 

Để tránh “bỏ sót” việc tôn vinh các nghệ sĩ thực sự có tài năng, Bộ VHTTDL thấy rằng cần đề xuất, bổ sung thêm một nội dung trong Nghị định số 89/NĐ-CP, là: Một số trường hợp đặc biệt, do Thủ tướng Chính phủ xem xét, quyết định... (Ông PHÙNG HUY CẨN, Vụ trưởng Vụ Thi đua khen thưởng - Bộ VHTTDL)

Vàng là Vàng, Bạc là Bạc, không thể lấy cái nọ cộng dồn để đổi sang cái kia. Nếu cứ cộng dồn thì sẽ càng khiến cho thương hiệu và chất lượng của các danh hiệu được trao tặng ngày càng “có vấn đề”... (NSND THANH HOA)

 

 PHƯƠNG ANH